Ikoničko i diskurzivno u novim ilustrativnim žanrovima

Razvoj novinarstva od pojave italijanskih gazeta, preko bostonskog Newslettera do savremenih globalnih, nacionalnih i lokalnih dnevnika i magazina, uglavnom je bio uslovljen naučnim i tehnološkim otkrićima. Postanak i razvoj moderne štampe utemeljen je pronalaskom Gutenbergove štamparske prese a celokupan kasniji progres u saobraćaju, komunikacijama, unapređenju štamparskih tehnologija, otkriću fotografije i modernizaciji štampe, samo je
dodatno usavršio i razvio tehničko-tehnološku bazu novinarstva.

U razvojnom pogledu, prva polovina XX veka bila je plodna i bogata, ali je kraj veka protekao u znaku silovitog razvoja i ubrzavanja tehnoloških procesa na kojima počiva novinarstvo. Posebno je značajan razvoj informaciono-komunikacionih tehnologija, mrežnih infrastruktura i interneta kao najsavršenijeg derivata informatičke revolucije. Svaka etapa u tehnološkom razvoju, na određen način, uslovila je i izvesna unapređenja u tehnologiji medijske produkcije. Inovacijama u procesu štampe, kroz primenu tehnologije ravne i duboke štampe, ubrzan je proces štampanja, skraćeno vreme distribucije i stvorena mogućnost za uvođenje više dnevnih izdanja novina. Ali, uvođenje ravne i duboke štampe kroz primenu moćnih brzih štamparskih tehnologija istovremeno je omogućilo i značajno bolji kvalitet otiska, papira i štampanje kolor fotografije što je važna sadržinska inovacija. Doprinos tehnologije medijskoj produkciji najbolje se očitava u savremenom novinarstvu i poslovanju medijske industrije širom sveta. Zasnovani na informacionim tehnologijama, više nego ikada u prošlosti, savremeni mediji su u stanju da svaku inovaciju u kratkom vremenu iskoriste za unapređenje sopstvene proizvodnje i diseminacije svojih poruka i programskih sadržaja. Ukoliko je Gutenbergov izum štamparske prese bio revolucionarni iskorak iz manuskriptne tradicije ka novoj štamparskoj kulturi multiplikacije pisanih sadržaja, utoliko je eksperiment Luja Dagera u domenu pisanja svetlom, bio revolucionarni iskorak iz tipografske u fotografsku kulturu. Pre pronalaska fotografije štamparska kultura je obilovala ilustrativnim formama izvođenim u tehnikama bakroreza, drvoreza i litografije. „Ovaj novi medij, crtanje po kamenu masnim olovkama, omogućio je da po prvi put mogu da se proizvedu jeftine slike u boji. U celom ovom periodu uspon štamparstva doneo je najveću promenu u vizuelnoj komunikaciji, zato što su zahvaljujući njemu slike postale mnogo dostupnije nego ranije“ (Brigs i Berk, 2006: 57). Na tragu fuzije teksta i slike u novom veku će se razviti sinergijska funkcija i efekti fotografije i teksta, kao nosilaca informacija. Druga polovina XX veka predstavlja najplodniji period istorije štampanih i vizuelnih medija, tokom kojeg se primena ilustracija, crteža, slike, fotografije i grafike u potpunosti involvira u medije.

Likovnost i vizuelni aspekt savremene medijske produkcije dolaze do punog značenja i izražaja u onim medijskim tehnologijama u kojima je vizuelna komunikacija dominantan vid opštenja kao što su štampa, televizija i onlajn mediji. Oni omogućavaju implementaciju svih oblika vizuelne komunikacije, od različitih načina kreativnog korišćenja teksta do kompleksnih formi ilustrativnih žanrova (crtež, skica, mapa, tabela, grafikon, strip, karikatura, slika, fotografija…). „Ilustracija može biti crtež, slika, fotografija ili drugi oblik umetnosti. Svrha ilustracije je da dekoriše priču, pesmu ili deo tekstualne informacije kao što je članak u novinama, tradicionalno vizuelno predstavljajući neki deo opisa u tekstu“ (Marković i sar., 2009: 31). Novine i magazini su danas više utemeljeni na likovnosti i grafičkom dizajnu a njihova sadržina u značajnoj meri zavisi od načina vizuelne artikulacije i prezentacije na ravnoj površini novinskog papira ili refleksiji iste na ekranu računara. Takođe, televizija i onlajn mediji, ne mogu da se zamisle bez razvijene grafičke strukture i koncepcije a brojnim medijskim zanimanjima svakodnevno se dodaju i profesionalni profili vizuelnih i likovno-grafičkih zanimanja koja, sadržaj i programe televizije i internet medija, definitivno uokviruju u moderni izraz. Likovnost i grafička determiniranost savremenih vizuelnih medija su presudne formalno-sadržinske komponente koja definiše plasman i diseminaciju štampe, televizije i vizuelnih onlajn medija. Kreacija vizuelnih medijskih sadržaja ima svoj značaj na dva plana medijske delatnosti. Najpre, u domenu kreativnosti vizuelni aspekti i bogatstvo ilustrativnog sadržaja omogućavaju bolji plasman i propulzivnost medija na tržištu.  Potom, na planu učinka medijskog sadržaja i stvaranja uticaja na publiku, može se uočiti veći stepen efikasnosti i efektivnosti kod vizuelno bogatijih medija. U tom pogledu značajno je ukazati i na pojačanu persuazivnost likovno i grafički bogatih medija, te shodno tome, i njihovu bolju pozicioniranost na tržištu
oglasnog prostora.

Konačno, razvoj likovnosti u savremenim medijima povezan je sa razvojem likovno-grafičkih alata kako analognih tako i novih digitalnih opcija u različitim grafičkim softverima. Bogatstvo kreacije značajno doprinosi i međusobnom prožimanju pojedinačnih formi u okviru ilustrativnih žanrova. Nove mogućnosti u domenu grafičkog dizajna, prvenstveno potencijali softvera za grafičku obradu i animaciju vizuelnih sadržaja, omogućili su razvijanje vizuelnih formi komunikacije i ilustrativnih žanrova u savremenim medijima. Shodno tome, svoj procvat doživljava i nova ilustrativna forma koju nazivamo informaciona grafika.

Kao nova forma ilustrativnog žanra u štampi, na televiziji i vizuelnim onlajn medijima, ona je u kratkom vremenskom periodu postala popularna i zastupljena forma. O tako velikom značaju ilustrativnih žanrova u savremenim medijima svedoči posvećenost redakcija koje u svom sastavu uvek imaju grafičkog urednika čiji zadatak je da „povezuje novinare, urednike, fotografe, umetnike i dizajnere i da tako koordinira izradu mapa, tabela, dijagrama, fotografija i drugih ilustracija informativnog karaktera, koje prate tekstove“
(Anderson i Itjul, 2001: 7).

Ceo tekst ovog rada nalazi se na stranici: Sci.Radovi